2.2.3. Giảm khối lượng máu và co thắt mạch máu: Duy trì sự tưới máu cho mơ: - Triệu chứng: °Giảm tưới máu cho mô: Huyết áp giảm, mạch 100 lần / phút, vật vã, đáp ứng chậm, da lạnh ẩm, xanh tím, nước tiểu dưới 30ml/giờ Ít gặp hơn, đột quỵ do thiếu máu não cục bộ là do co thắt mạch (ví dụ: trong migraine, sau chảy máu dưới nhện, sau dùng chất kích thích giao cảm như cocaine hoặc amphetamines) hoặc huyết khối xoang tĩnh mạch (ví dụ như trong trường hợp nhiễm trùng nội sọ, sau phẫu thuật Biến chứng co thắt mạch gây thiếu máu não cục bộ: Trường hợp co thắt mạch gây thiếu máu não cục bộ không phổ biến nếu nguyên nhân chảy máu não thất là do nguyên phát, tuy nhiên biến chứng co thắt mạch gây thiếu máu não cục bộ cũng đã được mô tả trong các trường Nhồi máu não. Nguyên nhân. Tắc mạch (thrombosis) Xơ vữa động mạch, thường gặp nhất khi trên 50 tuổi, nếu có đái tháo đường, hoặc tăng huyết áp, nghiện thuốc lá thì có thể tuổi dưới 50. Hậu quả là gây hẹp mạch tại não (hẹp trên 80% mới có triệu chứng) và có thể Sự co thắt mạch máu não có hồi phục có thể dẫn đến đột quỵ hoặc không. Trong nhiều trường hợp, các triệu chứng đột quỵ xảy ra nhưng sau đó được đẩy lùi hoàn toàn. Một yếu tố khởi phát khác có thể gây ra bệnh mạch máu não là khi xuất hiện những cơn đột quỵ bao gồm những cơn co thắt mạch máu, thường do thuốc điều trị, thuốc phiện hoặc những thay đổi đột ngột trong huyết áp. Thuốc Lioresal 10 với thành phần hoạt chất là Baclofen được chỉ định trong điều trị co thắt cơ LH 0923 283 003 để được tư vấn 24/7. Co thắt tĩnh mạch xảy ra khi dụng cụ nằm trong lòng tĩnh mạch. Co thắt nhiều có thể gây ra huyết khối. Biến chứng này thường tự hết sau thời gian ngắn hoặc có thể kéo dài 1-2 giờ, không để lại hậu quả. Vay Tiền Trả Góp Theo Tháng Chỉ Cần Cmnd Hỗ Trợ Nợ Xấu. Bài viết được tham vấn chuyên môn bởi Tiến sĩ, Bác sĩ Trần Như Tú - Trưởng Khoa Chẩn đoán hình ảnh - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Đà Nẵng. Chụp cắt lớp vi tính CT scanner có thể giúp phát hiện bất thường thần kinh, sọ não, hô hấp, tiêu hóa, phát hiện sớm các bệnh ung thư, chẩn đoán sớm các trường hợp đột quỵ... Đặc biệt chụp CT mạch máu não Computed Tomographic Angiography- CTA đang là phương pháp hiện đại được áp dụng tại nhiều nước phát triển trên thế giới giúp phát hiện sớm các bệnh lý liên quan đến bất thường mạch máu não. 1. Chụp CT mạch máu não là gì? Chụp CT mạch máu não Computed Tomographic Angiography- CTA là kỹ thuật hình ảnh tiên tiến không xâm lấn nhằm khảo sát mạch máu trong não. Bác sĩ sử dụng thuốc cản quang tiêm vào tĩnh mạch để hiển thị mạch máu. Một máy quét được sử dụng để chụp lại hình ảnh của các mạch máu, sau đó tái tạo lại hình ảnh 3 chiều bằng phần mềm trên máy có hình ảnh 3 chiều này mà bác sĩ chẩn đoán được chính xác cấu trúc của mạch máu trong một số bệnh như phình động mạch, hẹp mạch trong sọ hoặc ngoài sọ, nguy cơ đột quỵ... Mô phỏng chụp CT tưới máu não 2. Đối tượng chỉ định và chống chỉ định chụp CT Chỉ địnhHiện nay chụp CT mạch máu não được chỉ định với các trường hợpNhững người bị đau đầu thường xuyên nhằm đánh giá được khả năng tuần hoàn của mạch máu não, từ đó có thể chẩn đoán sớm được các bất thường trong mạch máu não. Chụp CT sọ kèm theo còn cho phếp các bệnh lý như u não, tai biến mạch máu não, thoái hóa não, các dị tật bẩm sinh về não...Chụp CT để chẩn đoán bất thường mạch máu não là phương pháp rất hữu ích để tầm soát ở người không có triệu chứng hoặc ở những người có nguy cơ bị các bệnh phình động mạch não, hẹp/tắc động mạch não. Bằng cách này sẽ giúp người bệnh chủ động ngăn ngừa được nguy cơ đột máu não giai đoạn tối cấp tính CTA mạch máu não phối hợp với chụp tưới máu não perfusion cho phép chẩn đoán rất sớm nhồi máu não tối cấp, phát hiện mạch máu bị tắc, hẹp để can thiệp kịp thời cho bệnh não Khảo sát tưới máu khối u và các mạch máu nuôi chỉ địnhBệnh nhân suy thận, suy gan nặngBệnh nhân có tiền sử dị ứng cần được điều trị chống dị ứng trướcBệnh nhân đang mang thai cần được che chắn bảo vệ thai nhiNhững điều cần lưu ý khi chụp CT mạch máu nãoNhững người có tiền sử những bệnh bệnh tim mạch, bệnh lý tuyến giáp, hen suyễn có nguy cơ gặp tác dụng phụ hiếm gặp của kỹ thuật nữ đang mang thai cần có chỉ định từ bác sĩ trước khi tiến hành kỹ khi chụp CT với thuốc cản quang, bệnh nhân cần nhịn ăn hoặc uống trong vài giờ. Đối tượng chỉ định và chống chỉ định chụp CT là những ai? 3. Ưu - nhược điểm của chụp CT mạch máu não Ưu điểmLà một phương pháp không xâm lấnCho hình ảnh rõ nét, độ phân giải hình ảnh gian chụp nhanh chóng, rất phù hợp trong các trường hợp khẩn cấp như đột giá kịp thời và nhanh chóng về lưu lượng máu 4 tuần sau điều trị.Đánh giá được sớm hơn hiệu quả điều trị bệnh, từ đó có phương án kịp thời cho việc điều trị tiếp theo nếu cần.Nhược điểmChụp CT hạn chế hơn MRI trong các tổn thương nhu mô ứng với thuốc cản quangBệnh nhân chịu bức phương tiện là máy CT scanner 640 slice, Bệnh viện Đa Khoa Quốc tế Vinmec Đà Nẵng thực hiện kỹ thuật chụp CT mạch máu não khá thường quy với tỷ lệ thành công rất cao và cho chẩn đoán chính xác các bất thường mạch máu đăng ký khám và điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Đà Nẵng, quý khách hàng có thể gọi đến Hotline 0236 821118 hoặc đăng ký khám trực tuyến TẠI ĐÂY. Đặt Stent chuyển hướng dòng chảy điều trị phình mạch não XEM THÊM Cần lưu ý gì trước khi chụp CT mạch máu não? Dấu hiệu cảnh báo viêm màng não ở trẻ sơ sinh Hóa trị điều trị ung thư não Dịch vụ từ Vinmec Bài viết liên quan Mạng lưới giao tiếp trong não bộ con người Não là bộ phận vô cùng quan trọng trong cơ thể, có khoảng 100 tỷ tế bào nơ-ron thần kinh trong não tham gia vào việc điều khiển các chức năng của các cơ quan, bộ phận trong cơ thể. ... Đọc thêm Trẻ mắc viêm não Nhật Bản dễ tử vong trong 7 ngày đầu tiên mắc bệnh Viêm não Nhật Bản là bệnh thường gặp ở trẻ dưới 15 tuổi, có thể gây tử vong rất nhanh trong vòng 7 ngày đầu tiên do tổn thương hệ thần kinh trung ương. Viêm não Nhật Bản dù được ... Đọc thêm Chảy máu dưới nhện Phần 5 Các biến chứng nội khoa Chảy máu dưới nhện SAH là một bệnh hệ thống, và bệnh nhân thường có các biến chứng nội khoa thêm vào. Lường trước được những biến chứng này dẫn tới chẩn đoán và điều trị nhanh chóng. Đọc thêm Bị sưng sau khi mổ nang não có nguy hiểm không? Chào bác sĩ, em vừa mổ nang trong não hơn 1 tháng vết mổ bên ngoài thấy đã lành và kéo da non nhưng không biết vì sao khoảng 2 ngày nay một bên gần vết mổ bị sưng nhưng ... Đọc thêm Chảy máu dưới nhện Phần 3 Đánh giá ban đầu Chảy máu dưới nhện SAH – subarachnoid hemorrhage là một thể đột quỵ chảy máu não. Đây là cấp cứu thần kinh với tỷ lệ tàn phế và tử vong cao. Nội dung bài viết tập trung vào đánh giá ... Đọc thêm Chảy máu dưới nhện là chảy máu đột ngột vào khoang dưới nhện. Nguyên nhân phổ biến nhất của chảy máu tự phát là vỡ phình động mạch. Các triệu chứng bao gồm đau đầu nặng đột ngột, thường kèm theo mất ý thức hoặc suy giảm ý thức. Co thắt mạch thứ phát gây ra thiếu máu não cục bộ, kích thích màng não, và tràn dịch não gây đau đầu dai dẳng và sững sờ là thường gặp. Chẩn đoán bằng CT hoặc MRI; nếu hình ảnh là bình thường, chẩn đoán bằng xét nghiệm dịch não tủy. Điều trị với các biện pháp hỗ trợ và phẫu thuật hoặc can thiệp nội mạch, sẽ tốt hơn nếu được thực hiện trong một trung tâm đột quỵ toàn diện. Các nguyên nhân ít gặp hơn là phình động mạch hình nấm, dị dạng động tĩnh mạch và bệnh lý chảy máu. Triệu chứng và dấu hiệu của SAH Đau đầu thường nặng, đạt cường độ nặng nhất trong vài giây. Mất ý thức có thể xảy ra, thường là ngay lập tức nhưng đôi khi trong vòng vài giờ. Thiếu sót thần kinh nặng có thể có và trở thành không hồi phục trong vòng vài phút hoặc vài giờ. Hệ thống cảm giác có thể bị suy giảm, và bệnh nhân có thể trở nên bồn chồn, bứt rứt không yên. Động kinh có thể xảy thường, cổ không cứng ngay từ đầu, trừ khi có thoát vị hạnh nhân tiểu não. Tuy nhiên, trong vòng 24 giờ, viêm màng não hóa học gây ra các dấu hiệu màng nào rõ ràng hơn, nôn, và đôi khi là đáp ứng duỗi bàn chân hai bên. Tần số tim và tần số thở thường là bất thường. Sốt, đau đầu liên tục, và lú lẫn thường gặp trong 5 đến 10 ngày đầu tiên. Tràn dịch não thứ phát có thể gây đau đầu, trạng thái trơ với các kích thích, và thiếu sót vận động kéo dài trong vài tuần. Chảy máu tái phát có thể gây ra các triệu chứng tái diễn hoặc mới. Thường là CT không tiêm thuốc đối quang và, nếu âm tính, chọc dịch não tủy Chẩn đoán chảy máu dưới nhện được gợi ý bởi các triệu chứng đặc trưng. Xét nghiệm cần được thực hiện càng nhanh càng tốt, trước khi tổn thương trở thành không hồi không tiêm thuốc đối quang được thực hiện trong vòng 6 giờ từ khi khởi phát triệu chứng. MRI có độ nhạy tương đương nhưng ít có khả năng hơn để thực hiện được ngay. Kết quả âm tính giả xuất hiện nếu thể tích máu chảy là nhỏ hoặc nếu bệnh nhân thiếu máu đến mức máu đồng tỷ trọng với nhu mô não. Kết quả dịch não tủy gợi ý chảy máu dưới nhện bao gồm Nhiều tế bào hồng cầu RBCsCó màu vàngTăng áp lựcHồng cầu trong dịch não tủy cũng có thể do tổn thương mạch máu trong quá trình chọc dịch não tủy. Nghi ngờ tổn thương mạch máu trong quá trình chọc dịch não tủy nếu số lượng hồng cầu giảm dần trong các ống dịch não tủy sau trong cùng một lần thực hiện thủ thuật. Khoảng 6 giờ trở đi sau chảy máu dưới nhện, hồng cầu trở nên có khía và bị phân hủy, dẫn đến có lớp sắc tố vàng trên bề mặt dịch não tủy và nhìn thấy hồng cầu có khía qua kính hiển vi; những kết quả này thường chỉ ra rằng chảy máu dưới nhện đã có trước khi chọc dịch não tủy. Nếu vẫn còn nghi ngờ, vẫn nên coi như là một trường hợp có chảy máu dưới nhện, hoặc chọc dịch não tủy lại trong 8 đến 12 bệnh nhân chảy máu dưới nhện, chụp động mạch não thường quy được thực hiện càng sớm càng tốt sau khởi phát chảy máu; các phương pháp thay thế bao gồm chụp cộng hưởng từ mạch máu và chụp CT mạch máu. Tất cả 4 động mạch 2 động mạch cảnh và 2 động mạch đốt sống nên được tiêm thuốc cản quang vì có tới 20% bệnh nhân phần lớn là nữ có nhiều phình động chảy máu dưới nhện, điện tim đồ có thể có ST chênh lên hoặc chênh xuống. Nó có thể gây ngất, giống nhồi máu cơ tim. Các bất thường khác có thể có trên điện tâm đồ bao gồm khoảng QRS hoặc QT kéo dài và sóng T âm, sâu, đối xứng. Khoảng 35% bệnh nhân tử vong sau chảy máu dưới nhện do vỡ phình động mạch lần đầu tiên; 15% khác chết trong vòng vài tuần do vỡ tái phát. Sau 6 tháng, vỡ lần 2 xảy ra với tỷ lệ khoảng 3%/năm. Nhìn chung, tiên lượng xấu với phình động mạch, tốt hơn với dị dạng động tĩnh mạch, và tốt nhất khi chụp mạch cả 4 mạch không phát hiện tổn thương, trường hợp này được cho là nguồn gốc chảy máu nhỏ và có thể tự cầm. Trong số những người sống sót, tổn thương thần kinh hay gặp, ngay cả khi đã điều trị tối ưu. Điều trị tại một trung tâm đột quỵ toàn diện Nicardipine nếu huyết áp động mạch trung bình > 130 mm Hg Nimodipin để dự phòng co thắt mạch não Gây tắc túi phình động mạch là nguyên nhân chảy máu Bệnh nhân chảy máu dưới nhện cần được điều trị tại một trung tâm đột quỵ toàn diện nếu có thể. Bắt buộc phải nghỉ ngơi tại giường. Điều trị triệu chứng đối với bồn chồn và đau đầu. Thuốc làm mềm phân được sử dụng dùng để tránh táo bón, tình trạng có thể dẫn đến căng chỉ định thuốc chống đông và chống tiểu cầu. Co thắt mạch não được dự phòng bằng nimodipine 60 mg uống mỗi 4 giờ trong 21 ngày, nhưng huyết áp cần phải được kiểm soát con số được cân nhắc thường là huyết áp động mạch trung bình 70 đến 130 mm Hg và huyết áp tâm thu từ 120 đến 185 mm Hg.Nếu có dấu hiệu lâm sàng của tràn dịch não cấp, cần xem xét chỉ định dẫn lưu não động mạch được làm tắc để giảm nguy cơ tái chảy máu. Có thể can thiệp nút coils nội mạch trong khi chụp mạch để gây tắc phình động mạch. Bên cạnh đó, nếu phình động mạch dễ tiếp cận, phẫu thuật kẹp clip hoặc đặt stent túi phình động mạch có thể được thực hiện, đặc biệt ở bệnh nhân có khối máu tụ có thể phẫu thuật hút ra được hoặc bệnh nhân có tràn dịch não cấp. Nếu bệnh nhân tỉnh, hầu hết các bác sĩ phẫu thuật thần kinh mạch máu sẽ tiến hành phẫu thuật trong vòng 24 giờ đầu để giảm nguy cơ chảy máu tái phát và các nguy cơ do "não tức giận". Nếu > 24 giờ đã trôi qua, một số bác sĩ phẫu thuật thần kinh trì hoãn phẫu thuật đến 10 ngày; cách tiếp cận này làm giảm các nguy cơ do "não tức giận" nhưng làm tăng nguy cơ chảy máu tái phát và tử vong chung. 1. Hemphill JC, Greenberg SM, Anderson CS, et al Guidelines for the management of spontaneous intracerebral hemorrhage A guideline for healthcare professionals from the American Heart Association/American Stroke Association. Stroke 462032–2060, 2015. Các biến chứng có thể xảy ra sau chảy máu dưới nhện bao gồm viêm màng não hóa học, co thắt mạch não, tràn dịch não, chảy máu tái phát và phù ngờ chảy máu dưới nhện nếu đau đầu dữ dội lúc khởi phát và đạt cường độ mạnh nhất trong vòng vài giây hoặc gây mất ý chảy máu dưới nhện được xác định, cần đánh giá cả hai động mạch cảnh và động mạch đốt sống bằng phương pháp chụp động mạch não thường quy, chụp cộng hưởng từ mạch máu, hoặc chụp CT mạch máu vì nhiều bệnh nhân có nhiều phình động có thể, hãy chuyển bệnh nhân đến một trung tâm đột qụy toàn diện để điều trị. ĐTĐ – Phình mạch não Aneurysm là sự phình to của một phần thành mạch máu não tại nơi thành mạch máu bị yếu. Bệnh có thể gây xuất huyết khoang dưới nhện, tụ máu não, tổn thương não, liệt, hôn mê hay tử vong. Những người dễ bị bệnhNhiều nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ phình mạch não khoảng 5% dân số, bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, riêng vỡ phình mạch hay gặp nhất ở lứa tuổi 50-60, nữ có tỷ lệ mắc bệnh nhiều hơn nam. Đến nay, cơ chế chính xác gây nên túi phình động mạch vẫn chưa được hiểu một cách cặn kẽ. Trước đây, người ta cho rằng do khiếm khuyết bẩm sinh ở thành mạch gây nay, người ta thấy rằng sự hình thành túi phình là một quá trình thoái hóa mạch não, trong đó có các yếu tố liên quan đến bệnh như tuổi càng cao càng bị bệnh nhiều; hút thuốc lá là một yếu tố nguy cơ làm cho mắc bệnh rất cao; bị xơ vữa mạch máu làm suy thành mạch dễ bị phình; bệnh tăng huyết áp dễ gây phình mạch não; người uống nhiều rượu; người nghiện ma túy; bệnh nhân bị chấn thương hoặc tổn thương mạch máu; biến chứng từ một số loại bệnh nhiễm khuẩn đồ tổn thương phình mạch chứng do xuất huyết dưới nhệnCác biến chứng do xuất huyết dưới nhện có thể gồm co thắt mạch não, do khi máu chảy từ túi phình bị vỡ sẽ tiếp xúc với mạch máu bình thường gây kích thích dẫn đến co thắt mạch máu. Nếu co thắt mạch nặng làm thiếu máu não sẽ dẫn đến đột quỵ hoặc tử vong. Co thắt mạch não dễ xảy ra từ ngày thứ 7-10 sau khi vỡ túi phình, kéo dài tới 2-3 tuần. Não úng thủy do máu từ túi phình vỡ vào não thất, làm tắc nghẽn sự lưu thông của dịch não tủy dẫn đến ứ trệ dịch não tủy và gây nên não úng thủy. Hậu quả là áp lực trong sọ sẽ tăng lên, có thể dẫn đến tử vong nếu không điều trị kịp thời. Các biến chứng khác là phù não, động kinh, hội chứng tăng tiết ADH bất thường SIADH, phù phổi do thần kinh, các rối loạn tim chọn điều trịMục tiêu cấp thiết của việc xử lý bệnh nhân bị vỡ phình mạch não là ngăn chặn xuất huyết lần 2, chảy máu lại giảm tỷ lệ tử vong và tàn tật nặng lên đến 60-80%. Một nghiên cứu cho biết, nguy cơ chảy máu lại khoảng 1,5% mỗi ngày, 20% vào cuối tuần thứ 2 và là 50-60% vào cuối 6 nay có 2 phương pháp điều trị là phẫu thuật kẹp túi phình và can thiệp nội mạch hay đặt coil dây xoắn. Phẫu thuật kẹp túi phình mạch não sử dụng kính vi phẫu, nhiều clip kẹp bằng kim loại để kẹp vào cổ túi phình. Sau đó kiểm tra kết quả bằng cách chụp mạch máu não để xem đã đóng kín túi phình và giữ lưu lượng máu não bình thường hay chưa. Can thiệp nội mạch hay dây xoắn là thủ thuật dùng một ống thông luồn qua động mạch đùi ở bẹn và được đưa cẩn thận lên não. Bằng cách đưa một dây xoắn vào túi phình mạch từ bên trong, làm tắc nghẽn lòng mạch nên máu không chảy vào túi phình, ngăn chặn việc vỡ lại túi phình lần thứ 2. Các tổn thương do lần đầu xuất huyết cần phải điều trị nội khoa giúp bệnh nhân hồi phục các thương tổn và ngăn ngừa các biến chứng phát sinh sau phòng ngừa co thắt mạch, cần sử dụng nimodipine trong 21 ngày, bệnh nhân cần được truyền nhiều dịch và giữ ổn định huyết trình hồi phục sau khi vỡ túi phình khác nhau giữa các bệnh nhân, phụ thuộc và mức độ tổn thương trong lần vỡ phình mạch não đầu tiên. Nếu bệnh nhân bị tổn thương nặng từ đầu thì tiên lượng nặng. Trường hợp tổn thương ban đầu nhẹ và điều trị kịp thời thì bệnh nhân mau hồi phục. Tuy nhiên, quá trình hồi phục phải từ vài tháng đến trên một chứng báo hiệu và cấp cứuTúi phình mạch não thường có hai loại triệu chứng một là các triệu chứng từ khi có túi phình đến trước khi bị vỡ; hai là triệu chứng sau khi vỡ túi phình. Tuy nhiên vẫn có một số người dù bị túi phình mạch não nhưng vẫn không có bất kỳ triệu chứng gì trước khi bị vỡ. Dấu hiệu quý báu nhất là triệu chứng báo hiệu trước khi bị vỡ túi phình. Có khoảng 30-60% bệnh nhân thấy “đau đầu cảnh báo” từ nhiều ngày đến nhiều tuần trước khi vỡ túi vậy, giai đoạn này mà phát hiện triệu chứng cần đưa bệnh nhân đến bệnh viện khám nhằm phát hiện bệnh để có biện pháp xử lý kịp thời. Tại chỗ túi phình, thành mạch máu trở nên mỏng và yếu hơn. Do thành mạch quá mỏng nên dễ vỡ. Nếu vỡ phình máu tràn vào khoang ở xung quanh não, gọi là khoang dưới màng nhện gây nên xuất huyết khoang dưới nhện. Máu có thể tràn vào dịch não tủy hoặc vào nhu mô não gây nên tụ máu trong não. Khi đó có thể gây tổn thương hoặc phá hủy các tế bào não. Nếu vỡ phình nặng, tình trạng xuất huyết có thể gây tổn thương não, liệt, hôn mê và tử phình thường bị vỡ đột ngột, tại thời điểm vỡ túi phình mạch não bệnh nhân thường có các triệu chứng như sau đột ngột đau đầu dữ dội, cảm giác đau như bị dao đâm; cứng cổ; buồn nôn và nôn thực sự; mờ mắt và rối loạn lời nói; tê và yếu một phần cơ thể; có thể có co giật; nhạy cảm với ánh sáng; mất ý thức. Các triệu chứng này là rất nguy cấp, bệnh nhân cần được đưa vào viện cấp cứu chẩn đoán túi phình mạch não, bác sĩ sẽ cho bệnh nhân chụp cắt lớp vi tính CT sọ não. ối với bệnh nhân tự nhiên đột ngột đau đầu dữ dội là khi túi phình vỡ, chảy máu xảy ra ở trong khoang dưới màng nhện, lúc đó chụp cắt lớp não sẽ phát hiện được tổn thương này. Vị trí máu dưới màng nhện trên phim CT có thể cho biết vị trí túi phình. Chụp mạch não số hóa xóa nền DSA là kỹ thuật tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán phình mạch động mạch não xác định được kích thước, hình ảnh và vị trí chính xác của túi phình. Chụp CT mạch máu não CTA có thể phát hiện tới 97% các túi phình mạch não. Chụp cộng hưởng từ MRI và chụp MR mạch máu MRA giúp dựng hình não trong không gian 3 chiều. Chụp MRA có thể phát hiện túi phình mạch não với độ nhạy 87% và độ đặc hiệu là 92%.Nguồn Lượt xem xếp hạng 5 sao xếp hạng 5 sao xếp hạng 5 sao – xếp hạng 5 sao ý Việc đáp ứng với các liệu trình điều trị, máy, thiết bị trợ giúp là khác nhau tùy thuộc cơ địa mỗi người ! Những thông tin y học trên website chỉ mang tính tham khảo, bạn không được tự ý áp dụng nếu chưa được sự chỉ dẫn của thầy thuốc !Biên tập BS Mai Trung Dũng Bác sĩ chuyên khoa cấp II Đại học y Hà hội - 2015 Trưởng Khoa Phục hồi chức năng Bệnh viện Quân y 354 Uỷ viên BCHTW Hội Phục hồi chức năng Việt NamCó thể bạn quan tâm Chảy máu não thất thường do nguyên phát hoặc thứ phát, trong một số trường hợp, chảy máu não thất có thể không xác định chính xác nguyên nhân, nhưng một nửa số người bị chảy máu não thất có tăng huyết áp mạn tính không rõ ràng, vì nó quá nhỏ để có thể nhìn thấy trên chụp CT hoặc MRI. Hệ thống não thất gồm mạng lưới các khoang lưu thông với nhau mạng lưới này chứa đầy dịch não tủy, nằm trong nhu mô não và các não thất các não thất gồm hai não thất bên, não thất III và IV, cống Sylvius và hai lỗ Monro.Trường hợp chảy máu não thất thường xảy ra thứ phát khi chảy máu nhu mô não, chảy máu não vỡ vào khoang não thất hoặc khi chảy máu dưới nhện mở rộng vào trong não thất. Trong các trường hợp chảy máu não, chảy máu não thất chiếm khoảng 40% và 10% trường hợp chảy máu dưới nhện. Bên cạnh đó, một số nguyên nhân sau gây chảy máu não thấtChảy máu não thất do chấn thương sọ não kín Đây là bệnh cảnh của tổn thương não do chấn thương, bao gồm giập não và chảy máu dưới nhện do chấn máu não thất do dị dạng mạch máu Trường hợp chảy máu não thất do dị dạng mạch máu thường là các thông động tĩnh máu não thất do các khối u trong não thất Các khối u như u nhú, u tế bào thần kinh, u màng não, di căn, u tế bào hình sao, u màng não thất có thể gây chảy máu não máu não thất do phình động mạch trong não thất phát triển ở đoạn xa các động mạch màng mạch. Đôi khi trường hợp chảy máu não thất do vỡ phình động mạch thông trước, phình đầu động mạch nền vào trong não thất, phình động mạch tiểu não sau dưới mà không có triệu chứng chảy máu dưới nhện cụ máu não thất cũng có thể do bệnh Moyamoya, bệnh đông máu, mắc phải hoặc bẩm sinh, chảy máu tuyến yên, loạn sản cơ hoặc lạm dụng thuốc cường giao cạnh đó, có khoảng 20% - 50% các trường hợp không có nguyên nhân gây chảy máu não thất nào được xác định chính xác. Khoảng một nửa số người bị chảy máu não thất có tăng huyết áp mạn tính nhưng không rõ ràng, vì nó quá nhỏ để có thể nhìn thấy trên CT hoặc MRI. Chảy máu não thất thường do nguyên phát hoặc thứ phát, trong một số trường hợp, chảy máu não thất có thể không xác định chính xác nguyên nhân 2. Triệu chứng chảy máu não thất Các triệu chứng chảy máu não thất trên lâm sàng thường có biểu hiện như sauTrong trường hợp chảy máu não thất do nguyên phát, người bệnh thường có biểu hiện điển hình là đau đầu đột đau đầu đột ngột, người bệnh có kèm theo buồn nôn, nôn, và suy giảm ý thức như lú lẫn, mất định số ít người bệnh chảy máu não thất bị mất ý thức ngay lúc bệnh khởi triệu chứng thường khởi phát đột ngột; tuy nhiên một số người bệnh có các triệu chứng tiến triển hoặc giao biểu hiện thần kinh khu trú ít xuất hiện đối với người bệnh bị chảy máu não thất nguyên phát nhưng có thể sẽ liên quan tới các bất thường về hệ thống thần kinh sọ dây thần kinh sọ não do việc kéo căng qua bề mặt nền sọ, rối loạn chức năng của dây thần kinh số VI và số thể có co giật nhưng không phổ số người bệnh bị tăng huyết áp hoặc tăng thân nhiệt, bị rối loạn nhịp bệnh bị chảy máu não thất có dấu hiệu gáy cứng nhưng các biểu hiện thường sẽ không nhất dấu hiệu và triệu chứng lâm sàng của bệnh chảy máu não thất sẽ phản ánh sự gia tăng đột ngột áp lực nội sọ và đó là hậu quả của thể tích máu trong khoang nội sọ xuất hiện đột ngột. Bên cạnh một số ảnh hưởng của áp lực, các sản phẩm của máu tại khoang dịch não tủy có thể sẽ ảnh hưởng đến những chức năng của não. Đau đầu đột ngột là biểu hiện điển hình của chảy máu não nguyên phát 3. Biến chứng của chảy máu não thất Khi bị chảy máu não thất, người bệnh thường có nguy cơ suy giảm thần kinh đột ngột mà nguyên nhân gây ra có thể là do giãn não thất cấp thể tắc nghẽn hoặc chảy máu tái phát hoặc các biến chứng khác. Cụ thể như sauBiến chứng giãn não thất cấp thể tắc nghẽn Biến chứng này có thể xuất hiện khi tuần hoàn dịch não tủy bị tắc nghẽn bởi cục máu đông. Người bệnh có máu trong não thất III hoặc não thất IV có nguy cơ biến chứng này nhất. Biến chứng này có thể gây tử vong nhanh chóng, phải can thiệp cấp cứuGiãn não thất thể lưu thông Một số người bệnh có thể xuất hiện giãn não thất thể lưu thông, đây được xem là biến chứng muộn của chảy máu não thất nhưng biến chứng này thường có biểu hiện muộn máu tái phát xuất hiện Biến chứng này xuất hiện 10% - 20% số người bệnh bị chảy máu não thất. Nguy cơ cao khi xuất hiện biến chứng này là những trường hợp có nguyên nhân là dị dạng mạch não hoặc phình mạch não, có bệnh cảnh rối loạn đông chứng co thắt mạch gây thiếu máu não cục bộ Trường hợp co thắt mạch gây thiếu máu não cục bộ không phổ biến nếu nguyên nhân chảy máu não thất là do nguyên phát, tuy nhiên biến chứng co thắt mạch gây thiếu máu não cục bộ cũng đã được mô tả trong các trường hợp đặc biệt và co thắt mạch là biến chứng thường thấy trong chảy máu dưới nhện nếu nguyên nhân do vỡ phình động mạch biến chứng nội khoa Một số biến chứng nội khoa phổ biến ở bệnh chảy máu não thất chủ yếu là suy giảm thần kinh. Các biến chứng này gồm viêm phổi hoắc thuyên tắc mạch phổi; nhiễm khuẩn, rối loạn điện giải, tim mạch không ổn định, huyết khối tĩnh mạch sâu và biến chứng gây chảy máu tiêu hóa. Biến chứng thường thấy trong chảy máu dưới nhện nếu nguyên nhân do vỡ phình động mạch não Chảy máu não thất thường xuyên xảy ra hơn ở những trường hợp chảy máu não hoặc chảy máu dưới nhện. Việc đánh giá người bệnh bị chảy máu não thất cần tập trung vào phát hiện nguyên nhân nhằm có phương pháp điều trị thích hợp. Bên cạnh đó, việc phân biệt giữa chảy máu não thất nguyên phát và chảy máu não thất thứ phát cũng rất có giá trị. Bởi đa số người bệnh bị chảy máu não thất do bất kể nguyên nhân gì thì sẽ có khả năng cao giãn não thất cấp thể tắc nghẽn và gây tử vong nhanh chóng cho người bệnh, đòi hỏi bác sĩ phải đưa ra được những quyết định lâm sàng khẩn cấp tới việc sử dụng biện pháp dẫn lưu não thất ra ngoài cũng như các can thiệp điều trị khác. Hiện nay, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec là một trong những bệnh viện uy tín cả nước, được đông đảo người bệnh tin tưởng thăm khám và điều trị bệnh. Không chỉ có hệ thống cơ vật chất, trang thiết bị hiện đại 6 phòng siêu âm, 4 phòng chụp X- quang DR 1 máy chụp toàn trục, 1 máy tăng sáng, 1 máy tổng hợp và 1 máy chụp nhũ ảnh, 2 máy chụp Xquang di động DR, 2 phòng chụp cắt lớp vi tính đa dãy đầu thu 1 máy 128 dãy và 1 máy 16 dãy, 2 phòng chụp Cộng hưởng từ 1 máy 3 Tesla và 1 máy Tesla, 1 phòng chụp mạch máu can thiệp 2 bình diện và 1 phòng đo mật độ khoáng xương....Vinmec còn là nơi quy tụ đội ngũ các y, bác sĩ giàu kinh nghiệm sẽ hỗ trợ phần nhiều trong việc chẩn đoán và phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường của cơ thể người bệnh. Đặc biệt, với không gian được thiết kế theo tiêu chuẩn khách sạn, Vinmec đảm bảo sẽ mang đến cho người bệnh sự thoải mái, thân thiện, yên tâm nhất. Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng MyVinmec để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng. XEM THÊM Chảy máu não thất Chẩn đoán và điều trị Các khối u máu trong khoang miệng Các phương pháp điều trị dị dạng tĩnh mạch Dịch vụ từ Vinmec Hội chứng bệnh não sau có hồi phục PRES và hội chứng co thắt mạch não có hồi phục RCVS Tác giả Aneesh B. Singhal Biên dịch BS. Nguyễn Ngọc Lương Hiệu đính BS. Huỳnh Đăng Lộc, BS. Hoàng Tiến Trọng Nghĩa Khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175 TỔNG QUAN Mục tiêu Bài viết này mô tả nguyên nhân, đặc điểm lâm sàng và hình ảnh học, hướng xử trí và tiên lượng của hội chứng bệnh não sau có hồi phục PRES và hội chứng co thắt mạch não có hồi phục RCVS, bệnh lý mà sinh lý bệnh cơ bản đều liên quan đến rối loạn điều hòa có hồi phục của mạch máu não. Phát hiện gần đây PRES và RCVS là những thuật ngữ dùng để mô tả hai tình trạng bệnh lý với các biểu hiện lâm sàng và hình ảnh học tương tự nhau. Nhức đầu, triệu chứng thị giác, co giật và lú lẫn xảy ra ở cả hai hội chứng. RCVS thường khởi phát bằng những cơn đau đầu kiểu sét đánh tái phát, trong khi bệnh não và co giật là những biểu hiện lâm sàng điển hình trong PRES. Trong PRES, hình chụp não cho thấy hình ảnh phù căn nguyên mạch có thể hồi phục, thường đối xứng và nằm ở các vùng dưới vỏ chủ yếu là vùng não phía sau. Trong RCVS, hình chụp não thường bình thường; chụp động mạch não cho thấy sự co mạch-giãn mạch theo từng phân đoạn, chủ yếu ở các động mạch thuộc đa giác Willis và các nhánh của chúng. Ngoài các đặc điểm lâm sàng tương tự, còn tồn tại sự trùng lắp đáng kể trên hình ảnh học giữa hai hội chứng này. Cả PRES và RCVS đều có thể có hình ảnh nhồi máu và xuất huyết; ngoài ra, bất thường mạch máu vẫn thường xảy ra trong PRES và ngược lại thì tổn thương phù căn nguyên mạch vẫn có thể gặp trong RCVS. Các yếu tố kích gợi thường gặp ví dụ sản giật, thuốc co mạch và hóa trị liệu cũng đã được xác định. Bất thường trương lực mạch máu não và rối loạn chức năng nội mô có thể giải thích cho cả hai hội chứng. Quản lý các hội chứng này bao gồm loại bỏ các yếu tố kích gợi đã xác định, điều trị triệu chứng đau đầu hoặc co giật và kiểm soát huyết áp trung bình. Cả hai hội chứng đều tự giới hạn, với sự phục hồi lâm sàng xảy ra trong vài ngày đến vài tuần. Tỷ lệ còn tồn tại triệu chứng hoặc tử vong là không phổ biến.. Tóm tắt PRES và RCVS đã được mô tả là hai hội chứng có sự chồng chéo đáng kể về lâm sàng và hình ảnh học. Những tiến bộ trong hiểu biết của chúng ta về sinh lý bệnh và các yếu tố nguy cơ tiên lượng xấu được kỳ vọng sẽ tối ưu hóa việc quản lý các hội chứng không hiếm gặp này. GIỚI THIỆU Bệnh nhân có các đặc điểm lâm sàng và hình ảnh học phù hợp với hội chứng bệnh não phía sau có hồi phục PRES và hội chứng co thắt mạch máu não có hồi phục RCVS đã được mô tả trong các báo cáo ca hoặc loạt ca từ những năm 1960. Mô tả có hệ thống đầu tiên về PRES là vào năm 1996 là kết quả của việc nhóm chung lại một số tình trạng bệnh lý đã được mô tả trước đây ví dụ, bệnh não tăng huyết áp và bệnh não do tăng urê máu, tiền sản giật/sản giật, và bệnh não liên quan đến hóa trị và miễn dịch dựa trên đặc điểm chung về hình ảnh học của chúng là phù não do mạch máu ưu thế ở vùng não phía sau và thường tự hồi phục. Khái niệm RCVS cũng được hình thành tương tự thuật ngữ hội chứng co thắt mạch máu não được giới thiệu cách đây gần 2 thập kỷ để nhóm chung các tình trạng bị hẹp và giãn động mạch não từng đoạn cấp tính và có hồi phục, thường khởi phát bằng triệu chứng đau đầu sét đánh ví dụ bệnh mạch máu não sau sinh; co thắt mạch máu não liên quan đến thuốc, hóa trị và các chất điều biến miễn dịch; hội chứng Call hoặc Call-Fleming; viêm mạch máu nửa đầu; giả viêm mạch hệ thần kinh trung ương; và bệnh mạch máu lành tính của hệ thần kinh trung ương. Trong vài năm qua, một số nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu và hồi cứu và các bài báo tổng quan đã mô tả toàn diện PRES và RCVS dẫn đến việc chúng được thừa nhận như là hội chứng rối loạn điều hòa mạch máu não hầu như luôn có thể đảo ngược và tự giới hạn trong diễn tiến lâm sàng của chúng. Ngoài ra, bệnh nhân có các đặc điểm của cả hai hội chứng hội chứng trung lắp giữa PRES / RCVS đã được mô tả và những điểm tương đồng giữa PRES và RCVS về biểu hiện các triệu chứng, biến chứng và hình ảnh học đã được công nhận, dẫn đến khái niệm về sự trùng lắp sinh lý bệnh. Cả hai hội chứng này đều thường gặp trong khoa cấp cứu và cơ sở chăm sóc đặc biệt về thần kinh cũng như trên các khoa điều trị nội trú. Bài viết này đánh giá những điểm giống nhau của PRES và RCVS và sự khác biệt về yếu tố kích gợi, các đặc điểm về lâm sàng, hình ảnh học, sinh lý bệnh, quản lý và tiên lượng của chúng. DỊCH TỄ Hai thập kỷ qua đã chứng kiến sự bùng nổ của các báo cáo được công bố về PRES và RCVS nhờ vào đặc điểm đặc trưng của chúng kết hợp với việc chẩn đoán dễ dàng hơn do việc sử dụng rộng rãi CT, MRI não, mạch não. Trước đây được coi là hiếm gặp, tuy nhiên PRES và RCVS hiện gặp thường xuyên trong thực hành lâm sàng, theo ICD-10 các mã của hội chứng trên lần lượt là PRES, RCVS, PRES có thể gặp ở mọi lứa tuổi, mặc dù phổ biến nhất là người trẻ hoặc trung niên và có ưu thế là nữ. PRES đã được báo cáo ở 0,4%-8% người lớn và 2%-25% trẻ em được ghép tạng hoặc tủy xương và lên đến 25% bệnh nhân bị bệnh lý tự miễn, nhiễm trùng hoặc bệnh thận mạn giai đoạn cuối. Ở trẻ em, PRES được quan sát thấy ở 0,4% số ca nhập viện hồi sức tích cực và chiếm 0,04% số ca nhập viện, với tỷ lệ tử vong là 3,2%. Các báo cáo về RCVS bao gồm hơn 1200 bệnh nhân từ các nơi, chủng tộc và dân tộc khác nhau chỉ trong 15 năm qua. Độ tuổi từ 4 tháng đến 82 tuổi, với tuổi trung bình là 42 đến trong các nghiên cứu đoàn hệ lớn. Tỷ lệ nữ trên nam dao động từ 2 1 đến 10 1 trong các nghiên cứu đoàn hệ. Tuy nhiên, ở trẻ em, nam giới chiếm ưu thế hơn. Nam giới bị thường ở độ tuổi trẻ hơn, bắt đầu hoạt động tình dục thường xuyên hơn CASE 5-1 và lành tính hơn nữ giới. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG PRES có thể khởi phát cấp tính hoặc bán cấp hoặc có thể được chẩn đoán trên hình ảnh học trong quá trình đánh giá định kỳ các khối u hoặc bệnh não. Hầu hết bệnh nhân có biểu hiện lú lẫn hoặc bệnh não cấp tính BẢNG 5-1. Động kinh cơn co cứng co giật toàn thể hoặc cơn động kinh dưới lâm sàng ví dụ, gai sóng vùng chẩm trên điện não đồ gặp ở khoảng 2/3 số bệnh nhân. PRES nên được nghĩ đến ở bất kỳ bệnh nhân nào có rối loạn ý thức không giải thích được đặc biệt ở những người tăng huyết áp, suy thận, suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị hóa chất. Tăng huyết áp nặng thường xuất hiện, mặc dù PRES vẫn có thể được chẩn đoán mà không có tăng huyết áp. Những bệnh nhân không bị bệnh não nặng thường nhớ lại những cơn đau đầu và các triệu chứng thị giác. Đau đầu có thể đột ngột và dữ dội nhưng phổ biến hơn là từ từ, lan tỏa và tự giới hạn. Các triệu chứng thị giác bao gồm nhìn mờ, ám điểm thậm chí mù vỏ não. Thị lực thường hồi phục khi điều trị khỏi bệnh não. Bệnh nhân hiếm có biến chứng của PRES, chẳng hạn như nhồi máu hoặc xuất huyết não vùng chẩm dẫn đến các triệu chứng thị giác không thể đảo ngược hoặc các thiếu hụt thần kinh khu trú khác như liệt nửa người. Các biểu hiện cột sống cũng đã được mô tả trong một số ít trường hợp, thường là phù tủy sống cổ trên MRI có hoặc không có các triệu chứng cột sống. Các triệu chứng RCVS trùng lắp với các triệu chứng của PRES nhức đầu, co giật, các triệu chứng thị giác, bệnh não; tuy nhiên, sự khác biệt rõ ràng cũng được ghi nhận BẢNG 5-1. Như đã nêu rõ trong CASE 5-1, RCVS thường khởi phát cấp tính với cơn đau đầu dữ dội đạt đến đỉnh điểm trong vòng 1 phút đau đầu kiểu sét đánh, tương tự như đau đầu của vỡ túi phình và các tình trạng nghiêm trọng khác được thảo luận trong phần chẩn đoán phân biệt. Đau đầu kiểu sét đánh tái phát ở khoảng 85% đến 90% bệnh nhân, với trung bình bốn lần tái phát trong khoảng từ 1 đến 4 tuần, thường khởi phát khi gắng sức hoặc thực hiện nghiệm pháp Valsalva; tuy nhiên, cường độ và tần số của chúng giảm dần theo thời gian. Một số ít bệnh nhân, thường là phụ nữ đang mang thai, cho biết đau đầu nhẹ hơn và khởi phát kiểu từ từ không phải kiểu sét đánh hoặc thậm chí không có đau đầu. Co giật ở RCVS ít xảy ra hơn nhiều so với PRES, thường là cơn co cứng co giật toàn thể và tự giới hạn, và không tái phát sau khi khỏi RCVS, ngoại trừ một số bệnh nhân hiếm hoi bị tổn thương não không hồi phục. Các triệu chứng thị giác tương tự như các triệu chứng được báo cáo với PRES nhìn mờ, ám điểm và mù vỏ não, đôi khi có một số triệu chứng của hội chứng Balint. Lú lẫn nhẹ khi khởi phát thường xảy ra, thường kết hợp với đau đầu dữ dội, nhưng bệnh não nặng hoặc kéo dài là không phổ biến. Tăng phản xạ lan tỏa là một dấu hiệu thực thể phổ biến, có thể phản ánh rối loạn điều hòa tự động và tăng hoạt động của hệ serotonergic. Như với PRES, các thiếu hụt thần kinh khu trú như mất ngôn ngữ hoặc liệt nửa người có thể gặp ở bệnh nhân thiếu máu cục bộ hoặc xuất huyết não do RCVS. ĐẶC ĐIỂM HÌNH ẢNH HỌC Các tổn thương PRES được đánh giá tốt nhất trên phim MRI T2 FLAIR là các tổn thương tăng tín hiệu đối xứng thường nằm ở thùy chẩm và thùy trán chủ yếu là ở vùng vỏ – dưới vỏ và bán cầu tiểu não BẢNG 5-1. Ba dạng hình ảnh phổ biến đã được mô tả tổn thương đỉnh chẩm, tổn thương vùng ranh giới sâu và tổn thương hồi trán trên HÌNH 5-2. Ít phổ biến hơn là các tổn thương liên quan đến hạch nền và thân não. Tổn thương PRES phản ánh tình trạng phù căn nguyên mạch có thể đảo ngược và do đó luôn có hình ảnh tăng tín hiệu hoặc đồng tín hiệu trên phim ADC, hầu như luôn phục hồi trong vòng vài ngày đến vài tuần. Tuy nhiên, có đến một phần ba số bệnh nhân xuất hiện các tổn thương không đồng nhất với các vùng giảm tín hiệu hạn chế khuếch tán, cho thấy phù kiểu nhiễm độc tế bào do thiếu máu cục bộ, thường không hồi phục trong vùng tăng tín hiệu trên ADC. Có đến 1/4 số bệnh nhân bị xuất huyết não thùy hoặc xuất huyết dưới nhện. Hình ảnh mạch máu não trong PRES cho thấy tình trạng hẹp và giãn động mạch từng đoạn hình dạng “xúc xích trên dây” giống với các bất thường chụp mạch của RCVS CASE 5-2 và CASE 5-3 ở khoảng 50% bệnh nhân. Sự co mạch có hồi phục của các động mạch hệ thống không được mô tả trong PRES, không giống như trong RCVS, được mô tả phía dưới. HÌNH 5-5 cho thấy các loại tổn thương và tần suất của các hình ảnh tổn thương trong RCVS. Hơn 70% bệnh nhân RCVS được chụp MRI não không có tổn thương nhu mô, mặc dù có biểu hiện co mạch não lan tỏa. Tổn thương dạng đường hoặc hình chấm trong khoang rãnh được tìm thấy ở 20% đến 40% bệnh nhân, phản ánh dòng chảy chậm trong các mạch máu bị dãn ra bất thường. Mặc dù hình ảnh não ban đầu thường bình thường, có tới 70% bệnh nhân nội trú bị xuất huyết dưới nhện, xuất huyết nhu mô, nhồi máu não, hoặc phù não căn nguyên mạch PRES riêng lẻ hoặc kết hợp trong 2 tuần sau đó. Các tổn thương xuất huyết có xu hướng xuất hiện sớm hơn các tổn thương do thiếu máu cục bộ. Tương tự như PRES, các tổn thương thiếu máu cục bộ và phù nề của RCVS thường nằm ở vùng ranh giới phía sau và vùng vỏ-dưới vỏ của thùy đính và thùy trán, hiếm khi ảnh hưởng đến cấu trúc sâu, và thường liên quan đến bán cầu tiểu não. Siêu âm Doppler xuyên sọ có thể cho thấy vận tốc dòng máu tăng cao; tuy nhiên, có ít mối tương quan giữa vận tốc dòng chảy và sự hẹp nhiều chỗ của động mạch não. MRI thành mạch độ phân giải cao thường cho thấy động mạch kém bắt thuốc trong RCVS. Các phương pháp chụp mạch não trong RCVS theo định nghĩa là bất thường, có sự co mạch và giãn mạch từng đoạn hình dạng “chuỗi xúc xích”. Các tổn thương mạch máu cùng tồn tại ở 20% bệnh nhân, chẳng hạn như bóc tách động mạch vùng cổ, túi phình động mạch không vỡ, cavernoma, và loạn sản sợi. Động mạch ngoài sọ động mạch cảnh ngoài sọ, võng mạc, thận, mạc treo ruột, mạch vành hiếm khi bị ảnh hưởng và có thể biểu hiện tương tự với chứng loạn sản sợi. Các trường hợp hiếm gặp mắc đồng thời bệnh cơ tim takotsubo, có lẽ là do co thắt mạch vành, đã được báo cáo. Tình huống 1 Bệnh nhân nam, 46 tuổi bị đau đầu dữ dội ở sau gáy. Đau đầu từng cơn tái đi tái lại, và vào ngày thứ 3, anh bị mù vỏ não và liệt nhẹ nửa người bên trái. Tiền căn đau đầu migraine không tiền triệu, tăng huyết áp, tăng lipid máu và sử dụng cần sa. CT mạch máu não lúc nhập viện cho thấy hình ảnh hẹp đa ổ của động mạch não giữa hai bên HÌNH 1A, động mạch thân nền, động mạch não sau và động mạch tiểu não trên HÌNH 1B. Những bất thường này cũng được thấy trên phim MRA HÌNH 1C. Phim MRI diffusion HÌNH 1D và ADC HÌNH 1E cho thấy tổn thương đối xứng ở thùy chẩm hai bên phù hợp với đột quỵ do thiếu máu cục bộ. Ngoài ra, MRI não cho thấy các ổ nhồi máu nhỏ ở hai bên bán cầu tiểu não và ở thùy trán bên phải. Các xét nghiệm máu và kết quả của hai lần chọc dịch não tủy cho thấy không có bằng chứng của viêm mạch hoặc xuất huyết dưới nhện. Bệnh nhân đã được điều trị bằng thuốc giảm đau và verapamil. Tình trạng sức khỏe của anh ấy được phục hồi hoàn toàn trong khoảng thời gian 3 tuần, và MRA sau đó cho thấy mạch máu não đã phục hồi HÌNH 1F. Nhận xét Trường hợp này là một ví dụ điển hình của hội chứng co thắt mạch máu não có hồi phục RCVS. Bệnh sử đau đầu kiểu sét đánh tái phát trong vài ngày hầu như là điển hình của hội chứng co thắt mạch não có hồi phục. Các triệu chứng thị giác vỏ não thường gặp và tương quan với các tổn thương thiếu máu cục bộ đối xứng điển hình ở vùng ranh giới của động mạch não giữa và động mạch não sau Hình 1. Hình ảnh học của tình huống 1 Bảng 1. Đặc điểm lâm sàng, hình ảnh học của PRES và RCVS Đặc điểm PRES RCVS Lâm sàng Bệnh não 50-80% 10-15% Cơn động kinh 60-75% 0-20% Trạng thái động kinh 5-15% Hiếm gặp Đau đầu 50% 90-95% Triệu chứng thị giác 33% 30-40% Dấu thần kinh định vị 10-15% 9-63% Hình ảnh học Phù não kiểu mạch máu 100% 15-40% Nhồi máu não 15-30% 33% Xuất huyết não 10-25% 15% Xuất huyết dưới nhện 3-8% 40% Co mạch từng đoạn 30-70% 100% Tổn thương mạch máu đồng mắc túi phình, bóc tách… Không thường gặp 20% Bắt thuốc tương phản 20% Không thường gặp Hình 2. Ba kiểu hình ảnh tổn thương của hội chứng bệnh não sau có hồi phục PRES được đánh giá trên phim MRI FLAIR. Tổn thương thùy chẩm chiếm ưu thế A-C. Hình D-F tổn thương chủ yếu ở vùng ranh giới động mạch não trước, giữa, sau trải dài thùy trán, thùy đỉnh và thùy chẩm. Hình G-I là kiểu tổn thương khu trú ở hồi trán trên mà không lan rộng ra cực trán. Hình ảnh học của tình huống 1 Tình huống 2 Bệnh nhân nữ, 36 tuổi bị đau đầu nhiều liên quan đến tăng huyết áp mới khởi phát 10 ngày sau khi sinh song thai bằng phương pháp mổ lấy thai. Phim MRI và CT não ban đầu thì bình hiện đau đầu kéo dài dù đã dùng thuốc hạ huyết áp; một cơn động kinh và một giai đoạn mất ngôn ngữ cùng liệt nửa người. Chụp MRI lại vào ngày thứ 18 sau sinh HÌNH 5-3A cho thấy các vùng tăng tín hiệu ở cả hai thùy chẩm phù hợp với phù nề kiểu mạch máu. Các đặc điểm hình ảnh lâm sàng này phù hợp với hội chứng bệnh não phía sau có hồi phục PRES. Phim MRA của HÌNH 5-3B cho thấy hẹp đa ổ đoạn gần động mạch não trước, giữa và sau. Phát hiện này phù hợp với bệnh lý mạch máu não sau sinh một bệnh lý được bao gồm trong thuật ngữ chung là hội chứng co thắt mạch máu não có thể đảo ngược [RCVS]. MRI thu được vào ngày 19 sau sinh cho thấy các tổn thương tăng tín hiệu trên phim FLAIR HÌNH 5-3C và phim diffusion HÌNH 5-3D phù hợp với hình ảnh nhồi máu não. Bất chấp nhiều nỗ lực để làm giãn động mạch não bằng cách tiêm thuốc dãn mạch vào trong động mạch não, bệnh nhân vẫn tiến triển nặng thêm. MRA tiếp theo HÌNH 5-3E cho thấy tình trạng hẹp động mạch não đa ổ ngày càng nặng hơn, và phim FLAIR cho thấy nhồi máu não hai bên kèm theo phù và xuất huyết HÌNH 5-3F. Cuối cùng bệnh nhân đã tử vong. Khi khám nghiệm tử thi, các động mạch não không có dấu hiệu viêm. Nhận xét Trường hợp này là một ví dụ điển hình của sản giật sau sinh liên quan đến bệnh lý mạch máu sau sinh tức là PRES và RCVS, là những tình trạng bệnh lý có liên quan lẫn nhau và là nguyên nhân thường gặp của nhồi máu não và xuất huyết não sau sinh. Những hội chứng này rất khó để tiên đoán hoặc ngăn ngừa. Chưa có phương pháp điều trị nào được chứng minh có hiệu quả, mặc dù việc kiểm soát huyết áp, bổ sung magiê và điều trị bằng thuốc chẹn kênh canxi được coi là quan trọng. Mặc dù 90% bệnh nhân sẽ tự giới hạn và hồi phục trong vài ngày đến vài tuần, một số bệnh nhân như trong trường hợp này sẽ tiến triển, thường dẫn đến tử vong. Trường hợp này làm nổi bật nguy cơ tiềm ẩn đối với tổn thương do co mạch và tái tưới máu khi chụp mạch xâm lấn và liệu pháp giãn mạch nội mạch. Hình 3. Hình ảnh học của tình huống 2 Tình huống 3 Bệnh nhân nữ, 49 tuổi bị đau đầu dữ dội đạt đỉnh trong vài giây. Những cơn đau đầu tương tự tái phát hai lần trong 2 ngày tiếp theo và kèm giảm thị lực trung tâm trong cơn. Vào ngày thứ 4 sau khi bắt đầu có triệu chứng, cô ấy bị một cơn động kinh toàn thể. BN bị tăng huyết áp 230/130 mm Hg, và khám thần kinh ghi nhận tăng phản xạ gân cơ. Xét nghiệm nước tiểu và độc chất không ghi nhận bất thường đáng chú ý. MRI sọ não ghi nhận phù do mạch máu ở vùng chẩm hai bên HÌNH 5-4A, phù hợp với hội chứng bệnh não phía sau có hồi phục PRES. Chụp CTA cho thấy hẹp từng đoạn ở nhiều động mạch nội sọ HÌNH 5-4B, được xác nhận sau khi chụp DSA HÌNH 5-4C, phù hợp với hội chứng co thắt mạch máu não có hồi phục RCVS. Mặc dù bệnh nhân phủ nhận việc sử dụng với các chất gây co mạch, nhưng hỏi kỹ thêm cho thấy rằng cô ấy đã sử dụng 0,45 kg 1 lb cam thảo mỗi ngày trong 4 tháng. Cam thảo có tác dụng co mạch nên phải ngưng ngay. Bệnh nhân được điều trị bảo tồn bằng thuốc chẹn kênh canxi đường uống. Đau đầu của cô ấy đã hồi phục và chụp CT/ CTA theo dõi sau 3 tháng cho thấy tình trạng phù và co mạch từng đoạn đã được giải quyết HÌNH 5-4D. Nhận xét Trường hợp này là một ví dụ kinh điển của PRES với RCVS. Lưu ý việc hỏi kỹ bệnh sử và tiền căn là cần thiết để phát hiện ra các chất gây co mạch. Hình 4. Hình ảnh học của tình huống 3 Hình 5. MRI sọ não trong RCVS CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT Chẩn đoán PRES dựa trên các đặc điểm lâm sàng kết hợp với hình ảnh phù não do mạch máu. Chẩn đoán phân biệt về hình ảnh học bao gồm nhiễm trùng thần kinh trung ương, bệnh não chất trắng đa ổ tiến triển, các bệnh hủy myelin, các khối u não như u nguyên bào thần kinh đệm hoặc lymphoma, viêm não tự miễn hoặc cận ung, viêm mạch hoặc bệnh não do nhiễm độc ví dụ heroin. Những bệnh lý này có thể được loại trừ dựa trên tiền căn và đánh giá cẩn thận các tổn thương trên MRI, chụp ảnh não theo dõi để xác nhận khả năng hồi phục của tổn thương hoặc chọc dịch não tủy để loại trừ một số nguyên nhân ở trên. Đối với RCVS, tiếp cận chẩn đoán nên đi từ đặc điểm lâm sàng nổi bật đau đầu kiểu sét đánh và đặc điểm hình ảnh học bất thường động mạch nội sọ. Đối với đau đầu kiểu sét đánh, điều quan trọng là phải xem liệu bệnh nhân có một hay nhiều cơn đau đầu tái phát trong một khoảng thời gian ngắn hay không. Đau đầu sét đánh đơn độc có thể là thứ phát sau các tình trạng như xuất huyết dưới nhện do vỡ túi phình, u tuyến yên, bóc tách động mạch cổ, viêm màng não và huyết khối tĩnh mạch nội sọ. Do đó, hình ảnh sọ não và mạch máu não ngay lập tức được chỉ định để loại trừ các nguyên nhân thứ phát này. Chọc dịch não tủy sau đó có thể được xem xét để loại trừ viêm màng não hoặc xuất huyết dưới nhện. Nếu kết quả đánh giá âm tính, chẩn đoán phân biệt thu hẹp lại thành đau đầu sét đánh nguyên phát vô căn. Nhiều bệnh nhân bị đau đầu sét đánh nguyên phát cũng có những bất thường trên phim mạch máu giống với RCVS. Ở những bệnh nhân khác, những bất thường trên phim mạch máu có thể không có trên hình ảnh ban đầu nhưng trở nên rõ ràng sau đó. Do đó, đau đầu sét đánh nguyên phát được cho là một phần của RCVS. Ở những bệnh nhân có nhiều cơn đau đầu kiểu sét đánh tái phát trong nhiều ngày, xác suất RCVS gần như là 100%. Chụp ảnh não vẫn được chỉ định để khảo sát các biến chứng của RCVS, chẳng hạn như xuất huyết dưới nhện, xuất huyết não thùy, hoặc nhồi máu não. Chẩn đoán phân biệt của một bệnh lý động mạch nội sọ có bằng chứng rõ ràng về bất thường động mạch trên phim mạch máu bao gồm RCVS, viêm mạch thần kinh trung ương nguyên phát, bệnh moyamoya, xơ vữa động mạch nội sọ và viêm mạch nhiễm trùng, và một số bệnh khác. Trước khi có khái niệm về RCVS, nhiều bệnh nhân đã bị chẩn đoán nhầm là viêm mạch thần kinh trung ương nguyên phát và chịu rủi ro khi sinh thiết não và thuốc ức chế miễn dịch suốt đời. Các nghiên cứu so sánh gần đây đã chỉ ra rằng RCVS có thể được phân biệt với viêm mạch thần kinh trung ương nguyên phát với độ chính xác gần 100% dựa trên đặc điểm đau đầu kiểu sét đánh tái phát trong RCVS so với từ từ trong viêm mạch nguyên phát của thần kinh trung ương, các kiểu tổn thương MRI nhồi máu vùng ranh giới đối xứng ở các vùng vỏ-dưới vỏ trong RCVS so với nhồi máu rải rác ở vùng sâu trong viêm mạch và hình ảnh chụp mạch não ví dụ hẹp và dãn dần trong RCVS so với hình dạng không đều trong viêm mạch nguyên phát của thần kinh trung ương. Việc phân biệt sớm là rất quan trọng vì liệu pháp glucocorticoid điều trị viêm mạch thần kinh trung ương nguyên phát có thể dẫn đến kết cục xấu hơn ở RCVS. Điểm RCVS2 được phát triển gần đây HÌNH 5-6 cung cấp độ nhạy cao và độ đặc hiệu từ 99% đến 100% để chẩn đoán RCVS ở người lớn mắc bệnh lý động mạch nội sọ dựa trên hình ảnh học và lâm sàng. Do đó, chẩn đoán sớm có thể được thực hiện ngay tại giường bệnh mà không cần làm thêm các xét nghiệm khác như chụp phim theo dõi để xác định bệnh lý động mạch có hồi phục. Dựa trên các đặc điểm đã thảo luận, bác sĩ lâm sàng sẽ có thể chẩn đoán RCVS một cách dễ dàng và chính xác ngay sau khi nhập viện. Kiểm tra dịch não tủy, chụp MRI 3T có tiêm thuốc tương phản, xét nghiệm marker ví dụ, endothelin 1, vi hạt tuần hoàn và các xét nghiệm xâm lấn tiềm ẩn nhiều rủi ro như truyền thuốc giãn mạch nội mạch và sinh thiết não có công dụng chẩn đoán hạn chế. Cần tập trung vào việc xác định các yếu tố kích gợi gây co mạch tiềm ẩn BẢNG 5-2 bằng cách khai thác bệnh sử và làm các xét nghiệm như nồng độ canxi và magiê, kiểm tra chất độc để tìm các chất ma túy và nồng độ axit vanillylmandelic trong nước tiểu và axit 5-hydroxy-indoleacetic nếu các triệu chứng gợi ý các khối u hoạt mạch như u pheochromocytomas hoặc khối u carcinoid. Hình 6. Thang điểm RCVS 2 và phân phối điểm số ở một số bệnh lý mạch máu não Bảng 2. Những yếu tố kích gợi và bệnh lý liên quan với RCVS Yếu tố kích gợi/bệnh lý liên quan Ví dụ Các bệnh lý đau đầu Đau đầu sét đánh nguyên phát, đau đầu nguyên phát do gắng sức, đau đầu nguyên phát liên quan đến hoạt động tình dục, đau đầu nguyên phát do ho, migraine. Thuốc Thuốc điều trị Mgraine, thuốc cảm lạnh, thuốc chống trầm cảm, thuốc đồng vận adrenergic, các chế phẩm máu, huyết tương, IVIg, hormone, hóa trị liệu và liệu pháp miễn dịch, NSAID… Thuốc gây nghiện Cần sa, cocaine, thuốc lắc, axit lysergic diethylamide, dẫn xuất amphetamine. Thai kỳ và hậu sản Dậy thì sớm, hiếm muộn, sản giật và tiền sản giật, sản giật muộn sau sinh Khác Độ cao, tiếp xúc với nước lạnh, bão, đau buồn nghiêm trọng, tăng calci máu, ngưng nifedipine, ngưng caffein, rối loạn chuyển hóa porphyrin, ban xuất huyết giảm tiểu cầu huyết khối, u pheochromocytoma, khối u carcinoid phế quản, túi phình động mạch não không vỡ, chấn thương đầu, tụ máu dưới màng cứng, huyết khối tĩnh mạch nội sọ, phẫu thuật cắt nội mạc động mạch cảnh sau, u mạc treo, các thủ thuật phẫu thuật thần kinh, kích thích từ trường xuyên sọ lặp đi lặp lại, bệnh lupus ban đỏ hệ thống. BỆNH SINH Sự hiện diện của các bất thường về mạch máu não và tưới máu não, phù kiểu mạch máu, các biến chứng thiếu máu cục bộ và xuất huyết liên quan đến sự suy giảm thoáng qua quá trình tự điều hòa não ở cả hai hội chứng. Thật vậy, hoạt động mạch máu não bất thường rõ rệt trong giai đoạn cấp tính của RCVS so với nhóm đối chứng, và giảm tưới máu não được ghi nhận rõ trong PRES. Mối liên hệ giữa đau đầu sét đánh tái phát và hẹp động mạch não trong RCVS chưa được hiểu rõ nhưng có thể liên quan đến hệ thống mạch máu cho thần kinh sinh ba hoặc hệ serotonergic giữa thân não và mạch máu não. Tương tự, sự khác biệt về phân bố mạch máu của tuần hoàn trước và tuần hoàn sau có thể giải thích sự ưu thế của não sau trong PRES. Tăng huyết áp, có thể xuất phát từ một cơ chế ở trung ương, có vẻ như là một yếu tố quan trọng góp phần vào sự phá vỡ hàng rào máu não gặp trong cả hai hội chứng. Vai trò của rối loạn chức năng nội mô, endothelin 1, serotonin, cytokine, yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu VEGF, mất cân bằng hormone sinh dục nữ, stress oxy hóa, di truyền, vi RNA tuần hoàn và rối loạn điều hòa tự động cũng đã được chỉ ra nhưng cần tiếp tục nghiên cứu thêm. Không có nguy cơ di truyền nào được biết đến. Cần lưu ý rằng nhiều yếu tố kích hoạt và yếu tố nguy cơ của PRES và RCVS BẢNG 5-2 có cơ sở là co mạch; một số yếu tố liên quan đến mối quan hệ thời gian, nhưng có thể tồn tại các những sai số trong báo cáo và thiếu các nghiên cứu dịch tễ học xác nhận. Nhiễm trùng và vai trò của viêm cũng đã được loại trừ bằng kết quả xét nghiệm dịch não tủy bình thường và những nghiên cứu về bệnh học của động mạch não và nhu mô não. Bệnh lý não trong PRES cho thấy phù nội mô, hoại tử mạch fibrinoid, các vi nhồi máu rải rác, gliosis, và lắng đọng hemosiderin; tuy nhiên, trong một số trường hợp, các tế bào hình sao phản ứng, microglia và tế bào lympho T quanh mạch đã được báo cáo. Các nghiên cứu bệnh học trong RCVS còn hạn chế; tuy nhiên, không có bằng chứng về chứng viêm được tìm thấy. ĐIỀU TRỊ Việc quản lý cả RCVS và PRES cần hiểu rằng cả hai đều là những tình trạng lành tính tự giới hạn. Điều quan trọng là tránh chẩn đoán sai và không điều trị theo kinh nghiệm trong khi tập trung vào điều trị triệu chứng. Không có phương pháp điều trị hoặc chiến lược cụ thể nào được chứng minh hiệu quả để giải quyết phù nề do mạch máu trong PRES hoặc các bất thường mạch máu trong RCVS. Tương tự, không có chiến lược nào được thiết lập để ngăn ngừa các biến chứng như đột quỵ do thiếu máu cục bộ hoặc xuất huyết hoặc tình trạng co mạch trở nên tồi tệ hơn. Việc loại bỏ yếu tố kích gợi nếu được xác định, ít nhất là cho đến khi lâm sàng và hình ảnh học phục hồi là hợp lý và quan trọng trong cả hai bệnh lý trên. Ở những bệnh nhân mắc PRES, việc phân nhóm thích hợp đến cơ sở chăm sóc đặc biệt hoặc tầng dành cho bệnh nhân nội trú phụ thuộc vào tình trạng lâm sàng của bệnh nhân ví dụ co giật, bệnh não, sản giật và mức độ tăng huyết áp. Các chuyên gia đồng ý rằng nên điều trị tăng huyết áp nghiêm trọng và tránh những dao động của huyết áp. Vì mục đích này, theo dõi huyết áp động mạch và dùng thuốc hạ áp đường tĩnh mạch thường cần thiết. Việc lựa chọn thuốc hạ huyết áp chưa được nghiên cứu, mặc dù hầu hết các bác sĩ lâm sàng ủng hộ thuốc chẹn kênh canxi vì tác dụng giãn mạch của chúng. Huyết áp nên được giảm dần khoảng 25% sau mỗi 3 đến 4 giờ. Chăm sóc nên được dùng để tránh hạ huyết áp và làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu máu não, đặc biệt khi đối mặt với giảm tưới máu não và RCVS đồng thời. Ở những bệnh nhân bị tiền sản giật hoặc sản giật nặng, cần đảm bảo kết thúc thai kỳ sớm và chỉ định magie sulfat để điều trị và dự phòng co giật. Những bệnh nhân có ý thức thay đổi cần được theo dõi bằng điện não đồ để biết trạng thái động kinh dưới lâm sàng và điều trị phù hợp. Co cứng co giật toàn thể là thường gặp khi khởi phát đối với PRES nhưng thường không tái phát, do đó, thuốc chống động kinh dài hạn không được khuyến cáo trừ khi các cơn co giật tái phát do tổn thương não không hồi phục. Hầu hết các bác sĩ lâm sàng không dùng thuốc chống động kinh dự phòng cho bệnh nhân PRES hoặc RCVS, ngay cả khi có tổn thương cấu trúc não, trừ khi bệnh nhân bị co giật tái phát hoặc các phát hiện liên quan đến điện não đồ, trong trường hợp này, đánh giá lâm sàng và điện não đồ theo dõi được sử dụng để xác định thời gian điều trị dự phòng chống động kinh thích hợp. Corticosteroid có thể thúc đẩy PRES, không liên quan đến mức độ phù nề kiểu mạch máu, và có thể làm trầm trọng thêm tình hình ở những bệnh nhân đồng mắc RCVS, vì vậy tốt nhất nên tránh dùng trong PRES. Tăng đường huyết có liên quan đến tiên lượng xấu hơn và cần được điều trị kịp thời. Điều trị triệu chứng đau đầu và trấn an là những khía cạnh quan trọng của điều trị. Những bệnh nhân bị mất chức năng do đột quỵ có thể cần đến liệu pháp phục hồi chức năng. Mặc dù khởi phát khá tối cấp với đau đầu sét đánh và co thắt mạch máu não, phần lớn bệnh nhân RCVS không có tổn thương nhu mô não hoặc thiếu hụt thần kinh khu trú. Nhiều bệnh nhân đau đầu sét đánh đơn độc được xuất viện tại khoa cấp cứu chỉ nhập viện lại vì đau đầu tái phát, lúc này chụp mạch máu não cho thấy co mạch dẫn đến chẩn đoán RCVS. Quản lý bệnh nhân RCVS chủ yếu là theo dõi triệu chứng cho đến khi cơn đau đầu được kiểm soát và các đợt tái phát bắt đầu thuyên giảm; điều này thường mất một vài ngày. Đau đầu dữ dội có thể cần dùng thuốc chống viêm không steroid như indomethacin hoặc ibuprofen và thậm chí điều trị bằng opioid. Bệnh nhân RCVS với thiếu hụt thần kinh khu trú và co mạch nặng hoặc bất thường hình ảnh não nên được nhập viện trong thời gian dài hơn. Nguy cơ cao nhất của các biến chứng xuất huyết là trong tuần đầu tiên và các biến chứng thiếu máu cục bộ thường ở tuần thứ hai. Việc phân loại thích hợp vào tầng dành cho bệnh nhân nội trú thay vì đơn vị chăm sóc đặc biệt đòi hỏi phải có sự quyết định về mặt lâm sàng, đánh giá khả năng đo huyết áp và liệu có các yếu tố dự báo tiên lượng kém như sử dụng glucocorticoid hoặc thuốc co mạch serotonergic hay không. Siêu âm Doppler xuyên sọ hàng ngày rất hữu ích để theo dõi vận tốc dòng máu nội sọ mặc dù độ nhạy và độ đặc hiệu của chúng bị hạn chế và vận tốc dòng chảy bình thường có thể không tương quan với các bất thường khi chụp mạch. Các nguyên tắc quản lý huyết áp và co giật trong RCVS tương tự như các nguyên tắc được mô tả ở trên đối với PRES. Điều quan trọng là phải tích cực hơn trong việc kiểm soát huyết áp ở bệnh nhân đồng mắc RCVS và PRES. Thuốc chẹn kênh canxi ví dụ nimodipine, verapamil nên được xem xét vì được cho là có tác dụng giãn mạch, nhưng không được chứng minh là ảnh hưởng đến thời gian co mạch. Tuy nhiên, chúng có thể làm giảm cường độ đau đầu và hầu hết các bác sĩ lâm sàng sử dụng các loại thuốc này cho đến khi giải quyết được cơn đau đầu hoặc các bất thường về chụp mạch. Những sai lầm phổ biến trong điều trị RCVS bao gồm sử dụng triptan, ergots, hoặc các loại thuốc co mạch dùng trong điều trị Migraine; dùng glucocorticoid hoặc tiến hành sinh thiết não hoặc truyền thuốc giãn mạch để loại trừ các bệnh lý động mạch không phải RCVS như viêm mạch. Cần lưu ý rằng truyền thuốc giãn mạch có tác dụng ngắn hạn và có thể gây tổn thương do tái tưới máu. Mặc dù các báo cáo ca cho thấy hiệu quả, nhưng không có bằng chứng rõ ràng về lợi ích; do đó, thủ thuật xâm lấn này không thể được chấp nhận cho các mục đích chẩn đoán thường quy và nên được dành như liệu pháp cứu cánh cho tình trạng xấu đi rõ rệt trên lâm sàng. TIÊN LƯỢNG Kết cục của cả RCVS và PRES thường là tốt, với khả năng phục hồi các triệu chứng lâm sàng và bất thường hình ảnh trong vòng vài ngày đến vài tuần ở khoảng 80% đến 90% bệnh nhân mắc PRES và hơn 90% bệnh nhân RCVS. Chụp não và mạch máu não thường được theo dõi để xác nhận sự phục hồi của các bất thường nhu mô não hoặc mạch máu và chẩn đoán loại trừ các nguyên nhân khác; tuy nhiên, vai trò của việc làm này đang trở nên hạn chế với bệnh sử tự giới hạn và việc cải thiện độ chính xác của chẩn đoán sớm. Với PRES, thời gian trung bình để hồi phục về lâm sàng là dưới 1 tuần; về hình ảnh học có thể lâu hơn. Suy giảm nhận thức lâu dài và các triệu chứng thần kinh như giảm thị lực hoặc chóng mặt đã được báo cáo ở 10% đến 20% bệnh nhân; tuy nhiên, chúng thường nhẹ và không gây ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Động kinh tái phát có thể xảy ra do các biến chứng nhồi máu hoặc hoặc xuất huyết. Bệnh nhân PRES xuất huyết và PRES ở bệnh nhân tăng đường huyết có kết cục xấu hơn, thời gian hồi phục lâu hơn. Tử vong ví dụ, do phù não tiến triển hoặc xuất huyết não đã được báo cáo ở 5% đến 7% bệnh nhân; tuy nhiên, những bệnh nhân này nặng và tử vong không phải lúc cũng do PRES trực tiếp. PRES tái phát đã được báo cáo ở 5% đến 10% bệnh nhân, thường liên quan đến tăng huyết áp không kiểm soát hoặc có sử dụng thuốc ức chế miễn dịch. Loại bỏ liệu pháp hóa trị liệu hoặc ức chế miễn dịch được khuyến cáo trong giai đoạn cấp tính, và các thuốc thay thế nên được xem xét, nếu có thể, sau khi điều trị khỏi PRES. Tiền sản giật và sản giật có liên quan đến nguy cơ cao hơn về các kết cục tim mạch trong tương lai như tăng huyết áp, bệnh mạch vành và đột quỵ; tuy nhiên, nguy cơ lâu dài của PRES vẫn chưa được biết rõ. Khoảng một phần ba số bệnh nhân RCVS tiến triển thiếu máu cục bộ hoặc xuất huyết, nhưng 90% tự giới hạn vào thời điểm xuất viện và 95% đến 98% là phục hồi hoàn toàn trong vòng 3 tháng. Đau đầu kiểu sét đánh thường tái phát, trung bình khoảng 4 cơn, trong khoảng thời gian vài ngày đến vài tuần, sau đó giảm dần. Sự phục hồi của chúng không phụ thuộc với sự bất thường của mạch máu não, những bất thường mạch máu não có thể mất 2 đến 3 tháng để hồi phục. Tỷ lệ tử vong đã được báo cáo trong 2,5% ở bệnh nhân nội trú, và kết cục xấu hơn có liên quan đến việc mang thai và các yếu tố khác như điều trị glucocorticoid. Đau đầu mãn tính và các triệu chứng tâm thần, chẳng hạn như lo âu và trầm cảm thường gặp và có liên quan đến chất lượng cuộc sống thấp hơn. Như với PRES, việc loại bỏ các chất gây co mạch, bao gồm thuốc điều trị Migraine và thuốc chống trầm cảm, là hợp lý cho đến khi hồi phục. Bệnh nhân RCVS bị trầm cảm kéo dài có thể cần sử dụng thuốc chống trầm cảm thuộc hệ serotonergic, có vẻ an toàn vì những thuốc này không có liên quan với RCVS tái phát. Lưu ý rằng vẫn nên tránh dùng triptan vì chúng được chống chỉ định ở những bệnh nhân mắc bệnh lý mạch máu não. KẾT LUẬN PRES và RCVS đang được chẩn đoán và báo cáo với tần suất ngày càng tăng. Các tài liệu gần đây khẳng định có sự trùng lặp đáng kể về các đặc điểm lâm sàng, hình ảnh và hình chụp mạch máu của chúng, cho thấy chúng có chung một sinh lý bệnh dựa trên sự co thắt mạch não và sự phá vỡ hàng rào máu não. Cả hai hội chứng đều tự giới hạn và có tiên lượng tốt. Đánh giá cẩn thận các đặc điểm lâm sàng và hình ảnh não thường cho phép chẩn đoán sớm chính xác, điều này rất quan trọng vì các liệu pháp điều trị theo kinh nghiệm, bao gồm glucocorticoid để điều trị bệnh lý tương tự như viêm mạch thần kinh trung ương nguyên phát, có thể làm trầm trọng thêm PRES và đặc biệt là RCVS.

co thắt mạch máu não